دررفتگی مفصل ران در نوزادان، که در پزشکی با نام دیسپلازی تکاملی مفصل ران (DDH) شناخته میشود، یکی از مشکلات شایع ارتوپدی نوزادان است. این وضعیت زمانی رخ میدهد که مفصل ران بهطور کامل در جای خود قرار نمیگیرد یا رشد طبیعی آن مختل میشود. اگرچه این مشکل ممکن است در ابتدا بدون علامت باشد، اما در صورت درمان نکردن، میتواند باعث لنگیدن، درد، کوتاهی پا و حتی مشکلات جدیتری مانند سیاه شدن سر استخوان ران در آینده شود.
متخصصان ارتوپدی کودکان مانند دکتر منصوری همواره بر تشخیص زودهنگام این مشکل تأکید دارند، زیرا هرچه درمان دررفتگی مفصل ران در نوزادان زودتر آغاز شود، احتمال بهبود کامل بیشتر است. اما درمان دقیقاً چگونه انجام میشود؟ آیا نیاز به جراحی است یا درمان ساده هم جواب میدهد؟ در این مقاله به صورت کامل و مرحلهبهمرحله روشهای درمان دررفتگی مفصل ران در نوزادان را بررسی میکنیم.
دررفتگی مفصل ران در نوزاد چیست؟
مفصل ران از دو بخش اصلی تشکیل شده است:
در برخی نوزادان، این دو بخش بهطور کامل در جای خود قرار نمیگیرند. در نتیجه مفصل یا لق میشود، یا نیمهدررفته است، یا کاملاً از جای خود خارج میشود.
دیسپلازی مفصل ران میتواند:
-
یکطرفه (فقط یک پا)
-
یا دوطرفه (هر دو پا)
باشد.
هرچه سن نوزاد بیشتر شود و درمان دیرتر انجام شود، خطر عوارض بیشتر خواهد بود. به همین دلیل آگاهی والدین اهمیت زیادی دارد.
چرا درمان سریع اهمیت دارد؟
در هفتهها و ماههای نخست زندگی، مفصل ران هنوز نرم و قابل اصلاح است. درمان در این سن نهتنها بسیار سادهتر است، بلکه احتمال نتیجه موفق هم بالاتر است.
اگر درمان دیر انجام شود، مشکلات زیر بهوجود میآیند:
-
کوتاهی پا
-
لنگیدن در راه رفتن
-
دردهای شدید لگن در بزرگسالی
-
آرتروز زودرس
-
سیاه شدن سر استخوان ران بهدلیل فشار یا خونرسانی ناکافی
-
نیاز به جراحیهای پیچیده و سنگین
پزشکانی مانند دکتر مهرداد منصوری تأکید دارند که «هر هفته تأخیر در درمان نوزاد، روند اصلاح را سختتر میکند».
حال ببینیم درمان چگونه انجام میشود.
روشهای درمان دررفتگی مفصل ران در نوزاد
درمان بسته به سن نوزاد و شدت مشکل متفاوت است. معمولاً به سه گروه زیر تقسیمبندی میشود:
-
درمان غیرجراحی در نوزادان کمتر از ۶ ماه
-
درمان نیمهجراحی یا بسته در نوزادان ۶ تا ۱۸ ماه
-
درمان جراحی در کودکان بالاتر از ۱۸ ماه
در ادامه تمام روشها را به زبان ساده توضیح میدهیم.
۱. درمان دررفتگی مفصل ران در نوزادان زیر ۶ ماه
این دوره، طلاییترین زمان برای درمان است. در این سن، مفصل ران هنوز انعطاف بالایی دارد و با روشهای ساده قابل اصلاح است.
یکی از رایجترین روشها: بریس پاولیک (Pavlik Harness)
این وسیله یک نوع کمربند نرم پارچهای است که پاهای نوزاد را در وضعیت صحیح قرار میدهد. پاولیک با قرار دادن رانها در موقعیت باز و خم شده، کمک میکند سر استخوان ران در جای طبیعی خود قرار گیرد.
مزایای بریس پاولیک
-
غیرتهاجمی است
-
برای نوزادان بدون درد است
-
حرکت طبیعی پاها را محدود نمیکند
-
بهتدریج مفصل را شکل میدهد
-
درصد موفقیت آن بالاست
مدت زمان استفاده
معمولاً ۶ تا ۱۲ هفته باید استفاده شود. در این مدت پزشک هر چند هفته یکبار سونوگرافی انجام میدهد تا روند بهبود را بررسی کند.
نکته مهم
استفاده نادرست یا بیش از حد فشار، ممکن است باعث سیاه شدن سر استخوان ران شود.
به همین دلیل فقط باید زیر نظر پزشک متخصص باشد و والدین به هیچوجه نباید خودشان تنظیمات آن را تغییر دهند.
۲. استفاده از آتل یا بریسهای مخصوص
در برخی نوزادان، اگر بریس پاولیک مؤثر نباشد، پزشک ممکن است از آتلهای شدیدتر مانند:
-
بریس فون روزن
-
آتل دنسی براون
-
اسپلینت ابداکشن
استفاده کند.
این آتلها معمولاً سفتتر از پاولیک هستند و برای موارد مقاومتر به کار میروند.
۳. درمان در نوزادان ۶ تا ۱۸ ماه
در این سن مفصل ران کمی سفتتر میشود و احتمال موفقیت درمان غیرجراحی کاهش مییابد. اما همچنان امکان درمان بدون برش جراحی وجود دارد.
درمان بسته (Close Reduction)
در این روش:
-
نوزاد تحت بیهوشی سبک قرار میگیرد
-
پزشک سر استخوان ران را بهآرامی در جای خود قرار میدهد
-
پس از جااندازی، پاها در یک قالب گچی به نام گچ اسپایکا قرار داده میشود
گچ اسپایکا چیست؟
گچ بزرگی است که از قفسه سینه تا مچ پا را میگیرد و پاها را در وضعیت صحیح قرار میدهد.
مدت زمان گچگیری
بین ۳ تا ۴ ماه، بسته به میزان دررفتگی.
خطرات احتمالی
یکی از عوارض نادر اما مهم این روش سیاه شدن سر استخوان ران است.
به همین دلیل گچ باید در وضعیت استاندارد قرار گیرد و فشار زیاد به مفصل وارد نشود.
۴. درمان در کودکان بالاتر از ۱۸ ماه
در این سن رشد استخوانها بیشتر شده و مفصل به راحتی جا نمیافتد، بنابراین نیاز به جراحی است.
چند نوع جراحی وجود دارد:
الف) جااندازی باز (Open Reduction)
در این روش با ایجاد یک برش کوچک، بافتهای اضافی که مانع قرارگیری مفصل در جای خود هستند، برداشته میشود.
ب) استئوتومی استخوان ران
اگر سر استخوان ران به شکل مناسبی در کاسه قرار نگیرد، ممکن است نیاز به برش و تغییر زاویه استخوان باشد.
ج) استئوتومی لگن
در موارد شدید، جراح با اصلاح حفره لگن، مفصل را پایدارتر میکند.
۵. نقش تصویربرداری در درمان
برای تشخیص دقیق روند درمان از:
-
سونوگرافی مخصوص نوزادان
-
رادیوگرافی (X-ray)
-
گاهی MRI در موارد دشوار
استفاده میشود.
پزشکانی مانند دکتر مهرداد منصوری همواره تأکید دارند که بدون تصویربرداری دقیق نمیتوان درمان مناسب را آغاز کرد؛ زیرا نوع دررفتگی در هر نوزاد متفاوت است.
آیا عدم درمان باعث سیاه شدن سر استخوان ران میشود؟
بله.
سیاه شدن سر استخوان ران یا نکروز آواسکولار یکی از بدترین عوارض درمان نشدن یا درمان اشتباه دررفتگی مفصل ران است.
این وضعیت زمانی رخ میدهد که:
-
خونرسانی به سر استخوان ران کاهش یابد
-
فشار غیرطبیعی به مفصل وارد شود
-
مفصل در جای نادرست باقی بماند
در نتیجه استخوان شروع به خراب شدن میکند. این اتفاق میتواند باعث:
شود.
بنابراین پیگیری مداوم درمان ضروری است.
مهمترین نکات در درمان دررفتگی مفصل ران
۱. تشخیص زودهنگام بهترین کلید درمان است
اگر نوزاد در ۶ ماه اول درمان شود، احتمال بهبودی کامل بسیار بالا است.
۲. درمان باید توسط متخصص ارتوپدی کودکان انجام شود
نوزادان بسیار حساس هستند و کوچکترین اشتباه میتواند به مشکلات جبرانناپذیر مانند سیاه شدن سر استخوان ران منجر شود.
۳. استفاده از بریس یا گچ باید دقیق باشد
تنظیم اشتباه بریس یا گچگیری بیش از حد، خطرناک است.
۴. هر ۲ تا ۴ هفته باید نوزاد معاینه شود
رشد کودک باعث تغییر وضعیت مفصل میشود، بنابراین کنترل دورهای ضروری است.
۵. والدین نباید بریس را باز یا تنظیم کنند
این کار فقط باید توسط پزشک انجام شود.
۶. درمان طولانیمدت ممکن است لازم باشد
گاهی چند ماه تا یک سال زمان نیاز است تا مفصل کاملاً اصلاح شود.
چگونه از بروز مشکلات آینده جلوگیری کنیم؟
برای جلوگیری از مشکلات آینده مانند لنگیدن، کوتاهی پا، یا آرتروز زودرس، رعایت نکات زیر ضروری است:
-
پیگیری منظم تا حداقل ۲ سالگی
-
انجام رادیولوژی در زمانهای مقرر
-
رعایت کامل دستورات پزشک
-
توجه به هرگونه کوچکترین علامت غیرطبیعی
تجربه متخصصانی مانند دکتر مهرداد منصوری نشان میدهد که نادیده گرفتن یک مشکل کوچک میتواند منجر به درمانهای پیچیده در آینده شود.
جمعبندی
دررفتگی مفصل ران در نوزادان مشکلی شایع اما کاملاً قابل درمان است، به شرط آنکه:
-
زود تشخیص داده شود
-
درمان اصولی انجام شود
-
پیگیری منظم صورت گیرد
درمان این مشکل بسته به سن نوزاد شامل:
-
بریس پاولیک
-
آتلهای تخصصی
-
درمان بسته با گچ اسپایکا
-
جراحی در سنین بالاتر
است.
عدم درمان یا درمان نادرست میتواند باعث سیاه شدن سر استخوان ران، لنگیدن و مشکلات شدید در بزرگسالی شود.
به همین دلیل ویزیت توسط متخصصان با تجربه مانند دکتر مهرداد منصوری و پیگیری دقیق روند درمان ضروری است.
نظرات شما عزیزان: